Muốn dạy con- Xin ba mẹ đừng mắng con trước mặt người khác

Muốn dạy con- Xin ba mẹ đừng mắng con trước mặt người khác

Đây là bài viết mình đã ấp ủ từ rất lâu nhưng mình đã sợ khi viết ra mình sẽ động chạm đến lòng tự ái của một số cha mẹ. Và chỉ khi chứng kiến trực tiếp rất nhiều tình huống cha mẹ Việt vì muốn dạy dỗ con ngay khi con làm sai, mà lên giọng mắng con hoặc giáo huấn con trước mặt người khác mình mới cảm thấy thực sự cần viết ra. Vì đằng sau những bài giáo huấn của cha mẹ với các bé là những giọt nước mắt tủi thân, ấm ức, và xen lẫn cả sự xấu hổ, tự ti lẫn một chút đau khổ ẩn trong những giọt nước mắt ấy.

1. Ba mẹ thường mắng con khi nào?

Mình còn nhớ như in hình ảnh cô bé 10 tuổi nước mắt dàn dụa vì ấm ức và tủi thân xen lẫn chút xấu hổ khi bị mẹ mắng là hậu đậu, không cẩn thận, mít ướt quá đi chỉ vì cô bé ấy nhường ghế cho mình mà đi không cẩn thận vô tình làm đổ hết cốc nước ra bàn. Hay cậu bé rơm rớm nước mắt vì tủi thân chỉ vì cậu bé ấy gặp khách lạ nên rất cao hứng nhảy nhót trên ghế rồi gác chân lên ghế, thế là mẹ cậu gọi ra rồi giảng giải cho một bài. Hay đúng hôm nhà có khách mà đứa nhỏ thường ngày tự xúc được nhưng hôm nay lại cứ đòi mẹ đút. Mọi hôm thì có thịt gà cũng chẳng động đũa mà hôm nay thì lại cứ nhằm đĩa thịt gà bốc ăn chẳng biết giữ ý tứ gì. Thế là bị ba mẹ la cho một trận trước mặt khách khiến bé òa khóc chạy đi chỗ khác giấu nỗi buồn và sự xấu hổ, tủi thân trong nước mắt.

2. Vì sao ba mẹ lại mắng con trước mặt khách?

Ba mẹ muốn mắng con trước mặt người khác có thể xuất phát từ suy nghĩ rằng:

- muốn uốn nắn con ngay lúc con làm sai để con nhớ lần sau không phạm lỗi nữa

- hoặc cũng có khi muốn thể hiện cho bạn bè (khách) thấy rằng mình là bậc cha mẹ nghiêm khắc với con cái, dạy dỗ con cái đến nơi đến chốn

- cũng có thể là muốn cho mọi người thấy rằng bình thường nó rất ngoan đấy, chỉ hôm nay có khách nó mới hư vậy thôi
nên nhẹ nhàng thì nhắc nhở con không được làm thế này thế kia, nặng hơn thì lên giọng quát mắng, lừ mắt, chỉ trích hoặc gọi con lại rồi ca cho một bài thật dài…ở trước mặt khách mà chẳng quan tâm xem cảm giác và tâm trạng của con mình khi nhận những lời trách mắng và giáo huấn trong trường hợp ấy sẽ trở nên như thế nào.

Mà có một thực tế đó là càng những cha mẹ có học thức và địa vị cao lại thường là người có xu hướng thích dạy dỗ và tỏ ra nghiêm khắc với con mình trước mặt người khác. Chỉ vì ba mẹ ấy sợ bị người khác đánh giá là mình không biết dạy dỗ con nên phải ra sức chứng minh cho mọi người thấy rằng mình là ba mẹ hoàn hảo. Hoặc đôi khi cố để thanh minh cho mọi người thấy rằng "Thường ngày nó ngoan lắm, không hiểu sao có khách nó lại như thế đấy".

3. Vì sao trẻ thường “hư” khi có khách

Khi nhà có khách hoặc khi gia đình tụ tập gặp gỡ giao lưu ở những nơi đông người trẻ thường có xu hướng muốn “thể hiện” mình, và đó là một biểu hiện tâm lí rất bình thường của con trẻ mà cha mẹ cần hiểu. Có thể vì xấu hổ nên trẻ muốn che lấp sự xấu hổ ấy đi bằng hành động khác thường, vụng về lúng túng. Hoặc cũng có khi là vì trẻ rất vui khi được gặp người khác nên trở nên cao hứng thích làm cái này cái kia. Hoặc cũng có thể là muốn gây sự chú ý với những người xung quanh (đặc biệt là các bé trai) nên thích làm những trò mới lạ.

Còn ba mẹ lại chỉ đứng trên lập trường của mình phán xét các hành động của con, chứ không hiểu thấu tâm lí vì sao con muốn làm như thế. Trẻ không hề cố ý muốn làm sai để ba mẹ buồn, nhưng ba mẹ lại trách mắng, nhất là lại trước mặt người khác nữa, vừa xấu hổ vừa khiến lòng tự trọng bị tổn thương, trẻ sẽ trở nên tự ti với bản thân mình đi rất nhiều. “À, mình chỉ muốn thể hiện bản thân một chút thôi mà cũng không được, lại còn bị mắng trước mặt người khác nữa chứ”, trẻ sẽ mất dần sự tự tin ở bản thân.

Nhất là đối với những trẻ đã lớn biết nhận thức về bản thân hay bắt đầu độc lập trong suy nghĩ thì việc bị ba mẹ mắng trước mặt người khác không chỉ khiến trẻ xấu hổ, mà còn làm trẻ trở nên cứng đầu hơn muốn phản kháng lại cha mẹ, thành ra cha mẹ càng nói trẻ lại càng làm ngược lại.

4. Làm gì khi trẻ “hư” bất thường

Vậy thì làm thế nào để ứng phó với những cơn “hư” bất chợt ấy của trẻ.

Mình nghĩ điều đầu tiên đó là cha mẹ đừng bao giờ lo sợ người khác nghĩ gì về con mình, hoặc đánh giá con mình là hư chỉ thông qua một vài hành động mà mình cho là không được ngoan như ngày thường. Mắng con ngay trước mặt người khác chính là một hành động phủ nhận con người của trẻ một cách tiêu cực nhất vì nó vừa khiến trẻ bị xấu hổ, vừa ám thị cho trẻ rằng “thể hiện cá nhân” của bản thân như thế là không được, dần dần cá tính sẽ bị thui chột đi.Trẻ sẽ không còn vui vẻ muốn khẳng định bản thân mình nữa. Và xa hơn là mối quan hệ cha mẹ và con cái sẽ trở nên xa cách chỉ vì ba mẹ luôn coi trẻ là "con cái của mình”, “là vật sở hữu của mình” mà quên mất đi rằng trước hết hãy coi trẻ như một cá thể độc lập, một con người riêng độc lập cần được tôn trọng..

Cha mẹ nên nắm rõ nếu ngày thường bé rất ngoan nhưng hôm nay tự nhiên hư, thì hôm nay chỉ là trẻ đang muốn “thể hiện mình” đây mà. Vậy thì ban đầu hãy tiếp nhận mong muốn ấy rồi nếu bé có làm sai thì nhẹ nhàng nhắc con là đừng làm như thế, hoặc pha câu bông đùa dí dỏm với con “ái chà con trai thích thể hiện quá đây. Bố (mẹ) biết con rất vui…nhưng…“. Nếu thực sự muốn uốn nắn thì hãy để khi chỉ còn hai ba (mẹ) con với nhau hãy cùng trao đổi về vấn đề đó. “Ba (mẹ) biết là con luôn là cậu (cô) bé ngoan, nhưng hôm nay chỉ có một chút chưa ngoan là…Lần sau con không như thế nữa mẹ sẽ rất tự hào về con…” thì chắc chắn nó sẽ hiệu quả hơn rất nhiều là những lời giáo huấn ngay tại trận.

Còn trong trường hợp với những bé (thường thì đã lớn hơn 6 tuổi) có thể vì xấu hổ khi gặp người lạ nên bé thường hay lúng túng, vụng về, cha mẹ nên rèn luyện cho bé sự tự tin khi gặp gỡ người lạ trước thay vì chỉ trích sẽ chỉ khiến bé thêm mất tự tin mà thôi. 
Và tuyệt đối trước mặt người khác đừng bao giờ nói về những khuyết điểm hay những điều bé không muốn ba mẹ nói ra cho người khác biết về mình, càng không nên so sánh bé với bất kì ai khác như anh me, bạn bè mà chủ yếu liên quan đến các vấn đề "tự lập, học tập, tự tin, giúp đỡ việc nhà...". 
Bản thân mình quan niệm "nếu cha mẹ luôn mang trong mình suy nghĩ phủ định, tiêu cực về con cái thì con cái cũng sẽ trở nên tiêu cực và trở thành người phủ định như suy nghĩ của cha mẹ".

Còn ở những nơi công cộng mà con làm sai thì nhắc nhở con ngay tại thời điểm đó, và không bao giờ nhắc đi nhắc lại khuyết điểm ấy của con trong những tình huống khác. 

Mình sẽ trở lại ở một bài về dạy dỗ con như nào ở nơi công cộng.

Người viết: Nguyễn Thị Thu